Atoomstroom mag adverteren met 'CO2-vrij', mits vergezeld van 'opwek'

10 oktober 2011

AMSTERDAM (Energeia) - Een beslissing nemen was niet zo moeilijk deze keer voor de Reclame Code Commissie (RCC), want er lag al een heldere jurisprudentie van twee jaar geleden. Voor Atoomstroom betekent dat: in een radiospotje kernenergie als CO2-vrij aanprijzen mag niet, maar een wervende tekst op de website van de energieleverancier waarin de ópwek van kernenergie CO2-vrij wordt genoemd, dat mag wel.

De zaak was aangespannen door Jan Juffermans, voormalig medewerker van de Kleine Aarde, maar sinds een jaar met pensioen en zelfverklaard actievoerder. Juffermans ergerde zich aan, wat hij noemt op Duurzaamnieuws.nl: "De irritante kreet van Atoomstroom." Want kernenergie is volgens Juffermans helemaal niet CO2-vrij: "de CO2-uitstoot van 1 kWh atoomstroom is ruim 30%, vergeleken met de CO2-uitstoot van 1 kWh van een gascentrale".

De RCC nam de zaak in behandeling, maar kon gemakkelijk toetsen aan uitspraken in 2009, toen de commissie soortgelijke klachten had afgehandeld. De RCC besloot toen dat onderscheid gemaakt moet worden tussen CO2-uitstoot in de hele keten van kernenergie en CO2-uitstoot in de opwekfase. De suggestie wekken dat in de hele keten geen CO2 uitgestoten wordt, stelt de RCC niet op prijs. Dus áls Atoomstroom zo nodig wil adverteren met CO2-vrij, dan moet het duidelijk maken dat dit alleen in de opwekfase zo is.

De tekst die volgens de RCC niet door de beugel kan komt uit een radiospotje dat werd uitgezonden na de kernramp in Fukushima. "Bent u ondanks Japan ook nog steeds voorstander van kernenergie? Kies dan nu voor extra voordelige en CO2-vrije energie van Atoomstroom", aldus de spot. Sjef Peeraer van Atoomstroom is niet verbaasd over de uitspraak. Hij noemt het een "herbevestiging" van de eerdere uitspraak. "Mijn tekstschrijvers waren overenthousiast. Het is er doorheen geglipt. Toen de spot af was dacht ik 'laat maar zitten'", zegt Peeraers, die zegt dat er geen opzet in het spel was. "Ik heb in mijn verweerschrift bij de RCC zelf aangegeven dat ze op die reclamespot negatief zou moeten beslissen. Voor de volgende keer zal ik er beter op letten."

Peeraer is tevreden met de uitspraak en zal niet in hoger beroep gaan. Toch ziet de Atoomstroom-directeur ergens wel onrecht. "Nuon prijst zijn natuurstroom ook als CO2-vrij aan, terwijl daar natuurlijk ook alleen de opwek CO2-vrij is. Maar daar hoor je niemand over."

Tijdo van der Zee
t.vanderzee@energeia.nl
Copyright©, Energeia, 2011

Uispraak RCC

Links, en dus tegen kernenergie. Logisch toch?

Dit artikel van Atoomstroom's Sjef Peeraer is geschreven voor het PvdA ledenmagazine 'Rood'

“Kernenergie is een rechtse hobby. Een die duur, gevaarlijk en ouderwets is. Maar vooral overbodig. Want als we écht ons best doen, kunnen we over naar een werkelijk duurzame energievoorziening. Het is gewoon een kwestie van willen!” Energiepopulisten slaan u met dit mantra om de oren. En u wil het maar al te graag geloven. Maar is het realistisch? En helpt u met dit geloof belangrijke linkse thema’s als ‘het milieu’ en ‘de gewone man’ wel vooruit? 

De komende decennia explodeert ons elektriciteitsverbruik, ondanks forse besparingsmaatregelen. En juist door ontwikkelingen die we goed vinden: Elektrisch rijden, cloud-computing, eindelijk eens dat verlichte fietspad of die elektrische rollator voor uw moeder. In 2040 verbruikt de wereld twee maal zoveel stroom als vandaag.

Na Tsjernobyl kozen we overtuigd voor gas en kolen. Al Gore had ons toen nog niet gewezen op het broeikaseffect. Gas was goedkoop, en die 4.000 doden per jaar in kolenmijnen; ach, ver van ons bed. Maar dit keer gaan we het anders doen. Daarom kiezen we nu vooral voor duurzame energie.

Dat is natuurlijk heel goed. Maar wel is het vaak letterlijk ‘een hoop gedoe voor een beetje stroom’. En kostbaar bovendien. Zo wekken 2.000 windmolens van 3 megawatt -een rij van Amsterdam tot Zuid Spanje- samen de stroom op van één kerncentrale. Die molens bevatten elk 2.000 ton staal en beton, en kosten in totaal 9 miljard euro. Ze zijn ontworpen voor maximaal 20 jaar. Die ene kerncentrale kost de helft, past op een voetbalveld, en is ontworpen voor 60 jaar. Alle daken van Nederland vol zonnepanelen dan? Dat dekt amper 10% van onze stroombehoefte, en maakt elektriciteit vijf maal duurder. En een middelgrote biomassacentrale verstookt ieder uur zo’n 3 hectare Braziliaans of Canadees bos. Kortom, het opwekken van duurzame energie vergt héél veel ruimte, geld en inspanning.

Natuurlijk moeten we die moeite doen. Maar als het onverhoopt toch wat minder hard gaat met die duurzame bronnen? Of ons stroomverbruik harder stijgt omdat de elektrische auto écht doorbreekt? Na het afscheid van kernenergie hebben we ons dan volledig afhankelijk gemaakt van kolen en gas om het gat te vullen. Door het slinken van onze gasbel moet dat dan vooral uit verre landen komen.

Die afhankelijkheid is nog tot daar aan toe. Afscheid nemen van kernenergie leidt ook tot fors meer CO2-uitstoot. Dat bleek al direct nadat Merkel zeven kerncentrales in Duitsland afschakelde. Omdat gascentrales nu harder draaien, veroorzaakt die sluiting een extra CO2-uitstoot gelijk aan die van 8 miljoen personenauto’s. En u maar voorzichtig 80 rijden over de ring, voor het milieu!

Bovendien worden stroom en gas onherroepelijk duurder door een ‘Atomausstieg’. Door Merkel’s besluit stegen de stroom- en gasprijzen in heel West-Europa direct met ongeveer 10%. Dat is nadelig voor burgers en industrie. Vooral voor ‘de arbeider’, die niet alleen een groter deel van zijn inkomen aan energie gaat uitgeven, maar ook zijn baan in de energie-intensieve industrie ziet verdwijnen. U bent links dus wijst u kernenergie af, zeker na ‘Japan’. Maar wie of wat helpt u daar precies mee? In ieder geval niet de ‘gewone man’ en zeker niet ‘het milieu’. De alternatieven moeten zich tenslotte nog bewijzen en leiden voorlopig tot hogere kosten én een hogere CO2-uitstoot.

‘Rechtse propaganda’, denkt u nu vast en zeker. En u vindt het ook helemáál niet erg om een groter deel van uw inkomen uit te geven voor de belofte van 100% écht duurzame energie. Met wat minder welvaart kunnen we ook wel toe. En die extra CO2? Ach, het zal uw tijd wel duren. Dat gedoe daarover was misschien ook wel een beetje overtrokken. Toch?

Verjaardagsbrief aan prinses Maxima: Wordt u de beta-Koningin van Nederland?

Prinses Máxima,

Wij Nederlanders krijgen steeds meer angst voor wetenschap en techniek. Dit is in veel opzichten nadelig voor ons land. ‘Harde’ wetenschap is daarom aan een herwaardering toe en ik geloof dat u dat kunt bewerkstelligen. In deze brief leest u mijn pleidooi voor uw rol in een meer bèta-minded Nederland.

Als u de krant openslaat of de tv aanzet zou u het misschien niet zeggen. Maar ieder jaar gaat het een klein beetje beter met de wereld, al decennia op een rij. We worden ouder en gezonder, het milieu wordt schoner en er is steeds minder honger. Veel landen worden niet alleen welvarender maar ook democratischer en dus humaner. Deze verheugende ontwikkeling hebben we vooral aan drie factoren te danken: wetenschap, techniek én het overvloedig voorhanden zijn van goedkope energie.

Deze cocktail heeft ons veel gebracht: onvoorstelbare opbrengsten in de landbouw en de mooiste groenten en fruit, het hele jaar door. Medicijnen tegen voorheen ongeneeslijke ziektes en in ieder huis een ijskast. Robots die volautomatisch gevaarlijke klussen doen of onze gebruiksartikelen produceren. Mobiele telefoons die revoluties mogelijk maken en zelfs dictators op de knieën dwingen. En een Internet dat mij met een paar muisklikken in staat stelt een microkrediet te verstrekken aan een Indiase onderneemster, bijvoorbeeld via www.kiva.org.

De eerste fase van deze technologische revolutie ging helaas gepaard met grote schade aan het milieu. Ik hoef u vast geen voorbeelden te geven. Maar sinds we ons hiervan - mede door de milieubeweging - ten volle bewust zijn, gaat het dankzij slimme ingenieurs steeds beter met onze omgeving. Zo wordt het gat in de ozonlaag kleiner, zwemt er weer zalm in de Rijn en is zure regen geen thema meer. Natuurlijk zijn er punten van grote zorg, zoals de toenemende CO2-concentratie, ontbossing en de afnemende biodiversiteit. Maar als we de ontwikkelingen van de afgelopen decennia doortrekken, kunnen we met recht optimistisch zijn over de toekomst.

Toch heerst bij veel Nederlanders dit technologisch optimisme niet. Integendeel, techniek leidt bij velen tot angst en bezorgdheid, en het vertrouwen in ingenieurs en wetenschappers neemt af. In plaats hiervan hecht men - als het over belangrijke thema’s gaat zoals gezondheid, energie en economie - steeds meer waarde aan ‘valse’ autoriteiten: onheilsprofeten, populisten, alarmisten en antiglobalisten. Zij die het hardst roepen en de meeste media-aandacht krijgen worden geloofd, met de vaak zeer complexe waarheid als slachtoffer.

Het gevolg is dat velen denken dat veelbelovende dna-technologie leidt tot ‘Frankenstein food’. Dat levensreddende vaccinaties autisme veroorzaken en de straling van mobiele telefoons en hoogspanningsmasten leiden tot slaapproblemen of depressies. Dat open grenzen en internationale handel niet leiden tot meer welvaart voor iedereen, maar dat ‘de Chinezen rijker worden ten koste van ons’. En dat we gemakkelijk alle kolen- én kerncentrales kunnen sluiten: energiepopulisten vertellen ons immers dat we met wind en zon ál onze elektriciteit kunnen opwekken. 

Vooral dit laatste baart mij zorgen. Om de jaarlijkse stijging van ons elektriciteitsverbruik bij te kunnen benen zonder al te grote CO2-uitstoot zijn álle alternatieve bronnen nodig: Zon, wind en water, maar zeker ook kernenergie. Deze bijzonder krachtige technologie roept echter heftige emoties op. Door de ramp in Fukushima dreigt kernenergie zelfs op een zijspoor te geraken. Maar het zou onverstandig zijn om deze technologie met het badwater weg te gooien, ondanks de evidente nadelen. Want kernenergie kan een belangrijke CO2-vrije pijler vormen van onze toekomstige energievoorziening. Met de modernste centrales kunnen we immers veel efficiënter en veiliger energie uit atomen vrijmaken. Bovendien zit er nog een geweldig potentieel in het verder ontwikkelen van kerntechnologie.

In China en India werkt men intussen gewoon door aan de volgende generatie hyper-efficiënte kerncentrales. Ook komen met dna-techniek veredelde gewassen steeds vaker uit het verre Oosten. In contrast hiermee roemen wij onze handelsgeest en zetten we onszelf als ‘Nederland distributieland’ op de kaart.

Prinses Máxima, wij raken door onze onderwaardering en angst voor techniek achterop of we nemen verkeerde beslissingen. Het is daarom in het belang van ons allemaal dat we in Nederland meer bèta-minded worden. Niet alleen om wat we lezen op Internet of wat ‘experts’ ons vertellen op tv beter op waarde te kunnen schatten, en zo de juiste beslissingen te nemen. Of een afgewogen stem uit te brengen. Maar ook - en dit is zeker zo belangrijk- zullen wetenschap en technologie de oplossingen moeten aandragen voor de problemen waar de wereld nog voor staat: denk aan klimaatverandering en het vinden van vervangers voor fossiele brandstoffen. Hiervoor zijn knappe koppen nodig. Maar die kunnen alleen gedijen in een maatschappij die wetenschap en techniek omarmt.

Helpt u mee? Uw man, onze toekomstige Koning, heeft met ‘waterbeheer’ al een bèta-thema omarmd. Hoe mooi zou het zijn als u dit als vrouwelijk rolmodel ook doet! Zo kunt u zich bijvoorbeeld als beschermvrouw verbinden aan een technische universiteit. Of jonge meiden (en jongens) stimuleren om te kiezen voor een technische studie. Wat dacht u ervan om ‘bèta-koningin’ van Nederland te worden? Mogelijkheden te over, ik help u graag die uit te werken als u dat wenst.

Met hoge achting,

Sjef Peeraer

Sjef Peeraer (1971) is eigenaar van energie-innovatiebureau SP Innovation en oprichter van energieleverancier Atoomstroom

Deze brief verscheen in het boekje "De Máxima Generatie", 40 Brieven voor prinses Máxima

Met Máxima staat de komende jaren een hele groep veertigers aan het roer van Nederland, die we de Máxima Generatie kunnen noemen. Wat beweegt deze mensen? En wat vinden zij dat Máxima te doen staat? In dit boek schrijven veertig generatiegenoten een persoonlijke brief aan onze toekomstige koningin, met adviezen voor de toekomst. Ondernemers, politici, schrijvers, journalisten of gewoon bekende Nederlanders vertellen haar waar het op staat. Sommigen willen het koningshuis afschaffen, anderen een glas wijn met haar drinken. De een vraagt om  excuses voor het verleden van haar vader, de ander wil haar juist onbekommerd bewonderen.

De Máxima Generatie bestaat uit vrouwen en mannen, als Ruud de Wild, Lodewijk Assher, Diederik Samsom en Sanne Wallis de Vries, die nu tussen de 35 en 45 zijn en in dezelfde levensfase zitten. Een generatie die in een welvarend Nederland leeft maar wel vanuit een stevige economische recessie nog een toekomst moet opbouwen.

€ 10,00, ISBN 978 90 5831 586 1, 176 blz. MM Boeken, veertig brieven aan Máxima

EIGENAREN VAN GROTE ZONNESTROOM-INSTALLATIES KUNNEN VANAF NU ONBEPERKT SALDEREN

Amsterdam, 13 mei 2011 – Energieleverancier Atoomstroom saldeert vanaf nu met zonnepanelen opgewekte elektriciteit volledig met de verbruikte elektriciteit, ongeacht de hoeveelheid teruggeleverde energie. Hiermee is Atoomstroom het eerste Nederlandse energiebedrijf dat de salderingslimiet van 5.000 kWh laat vervallen. Het is in de markt gebruikelijk om saldering (of ‘afstrepen’) tot 5.000 kWh per jaar te beperken. Het televisieprogramma ‘Radar’ besteedde hier op 2 mei jongstleden nog uitgebreid aandacht aan (zie uitzending). Hierdoor zijn alleen relatief kleine installaties rendabel. Atoomstroom stelt als eerste geen limiet voor saldering van energie die is opgewekt met zonnepanelen*, en maakt het hierdoor aantrekkelijker voor particulieren en vooral bedrijven om in grotere zonnestroominstallaties te investeren. Klanten van Atoomstroom met zonnepanelen kunnen de zelf opgewekte elektriciteit volledig ‘afstrepen’ tegen de afgenomen elektriciteit. Voor de opgewekte zonne-energie krijgt een klant dus exact hetzelfde tarief als voor de afgenomen energie, inclusief energiebelasting en btw, ook als deze meer dan 5.000 kWh teruglevert. Volgens Atoomstroom is zonne-energie een veelbelovende alternatieve energiebron, net als kernenergie. Naast het gebruik van kernenergie stimuleert het bedrijf daarom met deze maatregel actief de ontwikkeling van zonne-energie. “Collega-energieleveranciers belemmeren de opkomst van zonnepanelen onnodig door een grens te stellen op het salderen van de opgewekte elektriciteit. Alternatieve, CO2-arme bronnen zijn door ons stijgende elektriciteitsverbruik juist hard nodig. Kernenergie en zonne-energie zijn niet alleen veelbelovend, maar ook uiterst complementair. Om de ontwikkeling van zonne-energie te stimuleren maken we het gebaar om als eerste energiebedrijf onbeperkt salderen toe te staan”, zegt Sjef Peeraer, directeur van Atoomstroom. Rekenvoorbeeld Wat betekent dit bijvoorbeeld voor een boer die zijn schuur heeft uitgerust met zonnepanelen? Een rekenvoorbeeld: Het bedrijf verbruikt op jaarbasis 50.000 kWh. Met zonnepanelen wekt het bedrijf 45.000 kWh op. Er volgt dan aan het einde van het jaar dan een factuur voor een verbruik van 5.000 kWh. Ook de energiebelasting en BTW wordt over die 5.000 kWh berekend. Ten opzichte van ‘beperkt’ salderen (tot 5,000kWh) bespaart het bedrijf hierdoor alleen al aan energiebelasting € 1632,- per jaar (€ 1942,- inclusief BTW).

Verbruikt Opgewekt Saldo Dal 25.000 kWh 15.000 kWh 10.000 kWh Piek 25.000 kWh 30.000 kWh - 5.000 KWh Saldo 50.000 kWh 45.000 kWh 5.000 kWh

* Bovenstaande geldt voor alle aansluitingen met een maximum doorlaatwaarde van 3×80A.

Artikel in Volkskrant van 14 mei 2011. Voor PDF-versie klik hier.

Kernwaarden van Atoomstroom

We waren net lekker bezig bij Atoomstroom: Gestage groei, een steile leercurve en veel positieve aandacht rondom ons Rugby-dames project. Ook waren we onszelf volledig aan het 'heruitvinden', in een klassiek missie-visie traject. Deze positieve 'flow' werd door de afschuwelijke gebeurtenissen in Japan ruw verstoord. Nu het (radioactieve) stof langzaam lijkt neer te dalen, is het toch tijd om voorzichtig de draad weer op te pakken.

Hoezo 'heruitvinden'? Welnu, het afgelopen jaar zijn we gegroeid. Daardoor komen er mensen bij en krijgen we te maken met steeds meer leveranciers. De manier van werken verandert bovendien. Hoe zorgen we nu dat het 'karakter' dat ik als oprichter aan het bedrijf Atoomstroom toedicht, door iedereen wordt gedragen, en behouden blijft tijdens de groei?

Met alleen het veranderen van de organisatiestructuur kom je er niet. Er is allereerst een soort 'houvast' nodig, een leidraad waarlangs we ons handelen kunnen toetsen. Hiervoor hebben we nu een aantal kernwaarden gedefinieerd die Atoomstroom's DNA vertegenwoordigen: Lef, Speelsheid, Klasse, Vertrouwen en Betrokkenheid.

Hieronder zijn deze waarden uitgewerkt: Wat betekenen ze voor ons handelen, zowel intern als extern. Let wel, nog lang niet alles waar hieronder naar gestreefd wordt, is al gerealiseerd! Maar het opstellen van onderstaande leidraad helpt ons nu al. Bijvoorbeeld bij het maken van beslissingen als: "Past deze sollicitant bij ons bedrijf?", "Gaan we in zee met deze leverancier?" en "Wat doen we met een specifieke wens van een klant?". Opmerkingen, toevoegingen, suggesties zijn altijd welkom!

5 Kernwaarden Bredere karakterisering	Werknemers / interne comm. Wat betekenen de kernwaarden voor medewerkers en leveranciers?	Klanten / externe communicatie Wat betekenen de kernwaarden voor maatschappij en klanten?
Lef Onconventioneel, moedig, zelfverzekerd, ferm, pittig, ambitieus, ondernemend	Het uitgangspunt van handelen is “wat zou ik doen als het mijn bedrijf was?” Onconventionele ideeën worden gestimuleerd Eigen initiatief wordt gestimuleerd Werknemers nemen risico (beter achteraf goedpraten dan vooraf toestemming vragen) We stellen ambitieuze persoonlijke doelen	We zijn ferm / stevig -maar vriendelijk- naar klanten, vol vertrouwen over ons product We nemen (stijlvol) afscheid van minder vriendelijke klanten (“waarschijnlijk passen wij niet bij u als leverancier”) We maken gedurfde productvoorstellen (“niet goed geld terug”) Gedurfde, prikkelende marketingcommunicatie
Speelsheid Lichtvoetig, ludiek, snedig, met flair, jeugdig, vlot,  vriendschappelijk	Collega’s gaan vriendschappelijk met elkaar om Er worden regelmatig gezamenlijk activiteiten georganiseerd De sfeer op kantoor is ongedwongen	We nemen onszelf niet te serieus, soms zelfs op de hak; gezonde zelfspot is ons niet vreemd Klanten worden met een zekere flair en speelsheid te woord gestaan We communiceren zo mogelijk met subtiele humor, alle klanten moeten ten minste 2x per jaar om ons (glim)lachen
Klasse Correct, netjes, verfijnd, keurig, stijlvol, innovatief, initiatiefrijk, deskundig, slim	Iedereen streeft naar een zo hoog mogelijk kwaliteitsniveau; er wordt steeds gedacht: “kan dit anders, slimmer, efficiënter?” We proberen steeds bij te leren en persoonlijk te groeien We trachten zoveel mogelijk IT-kennis in huis te halen We maken slim gebruik van geo-arbitrage, zowel om de kosten te drukken als om het service-niveau hoger te krijgen (bijvoorbeeld:  administratieve medewerkers in de Filipijnen en programmeurs in Bulgarije)	We communiceren stijlvol, foutloos en respectvol (“U”) We communiceren vlot en modern (geen ‘reeds’ maar ‘al’) We zijn altijd respectvol over concurrenten We zijn respectvol over groene stroom (het is belangrijk dat we daar óók op inzetten) We zijn respectvol over tegenstanders van kernenergie We zorgen dat we extreem goed bereikbaar zijn, zo mogelijk van 9:00 tot 23:00 uur Emails worden binnen 24 uur beantwoord We reageren razendsnel op verzoeken (offertes, etc). Klanten krijgen een bovengemiddeld goede inlogomgeving Klanten krijgen voorlichting over de energiemarkt en over kernenergie We zijn vroeg met nieuwe nieuwe technologie, zoals zelfopwekking en slimme meters
Vertrouwen Transparant, open, eerlijk, optimistisch,  autonoom, aardig	Werknemers krijgen een hoge mate van zelfstandigheid en autonomie / bevoegdheid We uiten kritiek over elkaars functioneren, maar wel opbouwend We stellen onszelf kwetsbaar op over wat we niet kunnen of verkeerd hebben gedaan	Basishouding: “klanten zijn leuk!” De houding is “klant heeft vast gelijk” Klanten mogen zelf voorschotten bepalen, zelfs nul Euro Ieder contactmoment, zelfs het herstellen van fouten, is een kans op een goede indruk Medewerkers, oprichters en toeleveranciers zijn te vinden op de site (ook onze buitenlandse krachten) We stralen optimisme over de toekomst uit, zowel over technische als maatschappelijke ontwikkelingen We zijn terughoudend met deurwaarders We zijn zo duidelijk mogelijk naar (potentiële) klanten over prijzen, processen, incassodata, fouten van onze kant. We zijn transparant over hoe onze prijzen zijn opgebouwd en hoeveel marge we maken (€ 120,- bruto per gas & stroom klant) Onze prijzen dalen net zo snel mee met marktprijzen als dat ze mee stijgen met marktprijzen
Betrokkenheid Geëngageerd, bezield, maatschappij-kritisch, idealistisch, geïnteresseerd	We nemen soms ‘moeilijke gevallen’ op sleeptouw bijvoorbeeld in leer-werk- of re-integratie trajecten We lunchen vlees-arm We nemen zoveel mogelijk de fiets of het openbaar vervoer We tonen interesse in het privéleven van medewerkers	We proberen kleine persoonlijke details van klanten vast te leggen en hier iets mee te doen (bijvoorbeeld: bij geboorte baby een cadeau sturen als dat bekend is) We uiten ons regelmatig kritisch-opbouwend in de media over energiezaken (opinie-artikelen, etc.) We sponsoren enkele maatschappelijke doelen

Persbericht: Stilleggen Duitse kerncentrales leidt tot 25 miljoen ton extra CO2 en kost Nederland minstens € 1 miljard per jaar

APX-ENDEX: de prijs voor energie is gestegen

Amsterdam, 16 maart 2011 – Direct na de bekendmaking van Bondskanselier Merkel dat Duitsland zeven kerncentrales stillegt, is de energieprijs op de groothandelsmarkt voor energie (APX-ENDEX) fors gestegen. De zeven centrales die uit bedrijf gaan, wekken per jaar 56 terawattuur op: de helft van het Nederlandse elektriciteitsverbruik. Door het tekort dat hierdoor op de stroommarkt ontstaat, stijgen de energieprijzen voor alle consumenten en bedrijven. Bovendien gaat de CO₂-uitstoot fors omhoog doordat kolen- en gascentrales het tekort zullen opvangen.

“Het gat dat het stilleggen van deze centrales slaat in de Duitse energieopwekking, zal vooral worden opgevuld met centrales op kolen en gas. Hierdoor zal een extra CO₂-uitstoot van zes miljoen ton ontstaan, als de centrales inderdaad maar drie maanden dichtgaan”, zegt Sjef Peeraer, directeur van Atoomstroom. “Dit is gelijk aan de CO₂-uitstoot van zeven miljoen personenauto’s in diezelfde periode”, aldus Peeraer. Op jaarbasis zou het gaan om 25 miljoen ton CO₂.

Prijsstijging van gas en elektra
Door de daling van het aanbod loopt de prijs op de stroommarkt op. Maar ook de prijs voor gas stijgt, omdat de vraag naar gas voor elektriciteitsopwekking zal toenemen. Voor consumenten en bedrijven heeft de beslissing van Merkel dus directe gevolgen. Een te verwachten stijging van de elektriciteitsprijs van vijf euro per MWh leidt tot een kostenstijging van circa vijfhonderd miljoen euro per jaar in Nederland bij een totaal verbruik van 110 miljoen MWh. Voor gasprijzen betekent een te verwachten stijging van twee eurocent per kubieke meter een totale kostenstijging van achthonderd miljoen euro op jaarbasis bij een totaal landelijk verbruik van circa veertig miljard kubieke meter gas. In Duitsland zullen de financiële gevolgen een veelvoud bedragen.

Extra CO2-uitstoot
Het tekort aan energie dat ontstaat door sluiting van de Duitse kerncentrales, moet worden opgevangen door energie die afkomstig is uit kolen- en gascentrales. Deze kolen- en gascentrales worden momenteel opgestart en hebben als nadelig effect dat ze CO₂ uitstoten en een hogere variabele kostprijs hebben. Atoomstroom heeft berekend dat het inzetten van gascentrales in plaats van de zeven Duitse kerncentrales een extra hoeveelheid CO₂-uitstoot oplevert van 25 miljoen ton op jaarbasis*. Dit staat gelijk aan:

• de CO₂-uitstoot van zeven miljoen personenauto’s;
• de CO₂-besparing van tienduizend windmolens van 2,5 MW op land**;
• het elektriciteitsverbruik van 15 miljoen huishoudens (3,6 MWh per gezin per jaar jaar).

* Er vanuit gaande dat de niet met kerncentrales opgewekte stroom met gas wordt ingevuld @ ~0,5 ton CO₂/MWh. 7 GW x 8000 bedrijfsuren = 56000 GWh = 56 miljoen MWh , leidt tot circa 25 miljoen ton CO₂.
** 2,5 MW x 25% capaciteitsfactor x 8760 uur.


Over Atoomstroom
Atoomstroom levert elektriciteit en gas aan consumenten en bedrijven. De elektriciteit die Atoomstroom levert, is voor 100% afkomstig uit kerncentrales.

Atoomstroom en de ontwikkelingen in Japan

Update 1: maandag 14-3, 9:00 (zie onder)
Update 2: dinsdag 15-3, 23:19 (zie onder)
Update 3: woensdag 16-3, 23:40 (zie onder)

Met ingehouden adem volgen wij sinds vrijdagmiddag de ontwikkelingen in Japan. Ongeloof en medeleven zijn de belangrijkste emoties bij het steeds weer zien van de beelden van de aardbeving en de daarop volgende tsunami. Maar de situatie rondom de kernreactoren in Fukushima Dai-ichi hebben onze speciale interesse.

De gebeurtenissen bij de reactoren in Japan hebben natuurlijk een negatieve invloed op het imago van kernenergie. Mijn stemming dit weekend varieerde dan ook van 'we kunnen de boel wel opdoeken' (zaterdagmorgen) tot 'het gaat allemaal wel goedkomen' (zondagavond). Het leek me in ieder geval gepast de jubelende Atoomstroom Google Adwords campagne voorlopig uit te zetten.

Bemoedigend genoeg bleven desondanks de aanmeldingen en offerteaanvragen dit weekend gewoon binnenlopen. We vonden bovendien geen opzeggingen in de inbox en waren er welgeteld twee kritische mailtjes van niet-klanten die hun ongenoegen uiten dat wij een lans breken voor kernenergie.

Bij het volgen van de ontwikkelingen in Japan is het moeilijk om objectieve en accurate informatie te vinden. Op nieuwssites en Twitter word je letterlijk overspoeld met geruchten, halve waarheden en verouderde informatie. Hieronder een zeer korte beschrijving van wat er gebeurd is en wat links naar informatiebronnen.

Afgelopen vrijdag is Japan getroffen door een aardbeving van 8.9 (9.0 wordt ook genoemd) op de schaal van Richter, één van de zwaarste aardbevingen in de laatste 100 jaar. Direct daarop zijn alle kerncentrales in het getroffen gebied uitgeschakeld. Dat wil zeggen, de 'hoofdreactie' van de centrale is stopgezet. Dit proces is naar behoren verlopen.

Een uitgeschakelde reactor dient direct na uitschakelen nog een paar dagen actief -met pompen- gekoeld te worden omdat de kern nog zo'n 3% van de warmte afgeeft die ze bij vollast genereert. Als er geen elektriciteit is worden die pompen aangedreven met dieselgeneratoren. Na een paar dagen hoeft er niet meer actief gekoeld te worden.

Die dieselgeneratoren werkten prima het eerste uur. Niets aan de hand dus. Toen werd de centrale Fukushima Dai-ichi (6 reactoren), die aan de zee ligt, getroffen door een Tsunami-golf die veel krachtiger was dan waar de centrale voor ontworpen is. Alle dieselgeneratoren (ook de reserve-exemplaren) zijn door de golf onklaar geraakt. Hierdoor werd de kern niet meer actief gekoeld.

Als de kern niet gekoeld wordt, wordt het koelwater te heet en verdampt. De druk in het binnenste van de centrale wordt daardoor steeds hoger. Om die reden moest men af en toe letterlijk 'stoom afblazen', in afwachting van nieuwe dieselgeneratoren. Dat 'stoom afblazen' heeft twee nadelige effecten: Ten eerste komt er steeds minder water rondom de kern, waardoor deze heter wordt. Ten tweede kan de stoom -door de hitte- ontleed zijn in waterstof en zuurstof. Dit laatste is een explosief mengsel (dat men overigens zelf thuis kan maken met een glas water en een batterij). Bij het afblazen van de stoom kan er radioactiviteit met de stoom uit de reactor mee naar buiten komen, maar dit gaat om kortlevende elementen.

In unit #1 was de situatie als eerste kritiek. De kern werd steeds heter. Bovendien had de 'ontlede stoom' zich boven in het reactorgebouw verzameld en is daar tot ontploffing gekomen (met zo'n mengsel hoef je maar een lichtknop om te zetten). Deze explosie heeft het reactorvat niet beschadigd. De situatie in unit #1 lijkt nu stabiel. Er zijn dieselgeneratoren operationeel om te koelen, en het tekort aan water is aangevuld met zeewater. De centrale is daarmee voorgoed onbruikbaar, maar deze zou sowieso volgende maand uit bedrijf worden genomen. Zondagmorgen werd bekend dat zich in unit #3 een vergelijkbaar probleem voordoet. Ook daar wordt met zeewater de afgeblazen stoom aangevuld. De situatie lijkt nu (zondagavond laat) zorgelijk maar stabiel. In het reactorgebouw hangt echter waarschijnlijk een zelfde explosief waterstof-zuurstof mengsel. Dit kan gemakkelijk ontploffen.

Op dit moment lijkt de situatie, zeker vergeleken bij wat er zich in de rest van Japan afspeelt, redelijk goed af te lopen. Er is wel iemand overleden na de explosie in reactor #1 en er zijn enkele gewonden. Er is sprake van een te hoge dosis straling bij sommige medewerkers van de centrale, maar dit hoeft niet tot blijvende gevolgen te leiden. De hoeveelheid straling die in de omgeving is gekomen is laag.

Update maandag 14-3 9:00
Het reactorgebouw van reactor #3 is om dezelfde reden geëxplodeerd als reactor #1. De explosie was veel krachtiger, maar het reactorvat is nog in tact. Deze explosie lijkt er echter voor gezorgd te hebben dat nu de koeling in reactor #2 is uitgevallen. Hier valt dus nóg een waterstofexplosie te verwachten.

Update dinsdag 15-3 23:19
Maandagavond 24:00 leek de situatie rondom de Fukushima reactoren zich te stabiliseren. In de nacht namen de ontwikkelingen echter (weer) een onverwachte wending. Ditmaal explodeert reactor #2, met een nóg krachtiger waterstofexplosie dan bij de reactoren #1 en #3. Deze explosie beschadigt niet alleen het reactorvat (hoe erg is vooralsnog onduidelijk), maar zorgt ook voor een brand in reactor #4. Deze reactor was buiten bedrijf. De brand vond plaats rondom het 'zwembad' (de 'spent fuel pool') waar de gebruikte brandstof in wordt bewaard. Omdat de afgewerkte brandstof nog steeds warmte afgeeft moet dat zwembad worden gekoeld. De brand heeft (ook!) deze koeling onklaar gemaakt. Hierdoor is naar nu wordt gemeld het 'zwembad' drooggekookt en zijn mogelijk oude brandstofstaven in brand gevlogen. Dit zal radioactiviteit in de lucht brengen. Het is zaak het 'zwembad' zo snel mogelijk weer te vullen. Probleem: dit bevindt zich op 10 meter hoogte! Zie de afbeelding hieronder...

Er is nu sprake van bijvullen van het zwembad vanuit een helikopter. De saga is dus nog niet ten einde (iets dat ik tot nu toe al wel meerdere malen gedacht had...).

De reactoren lijken in ieder geval stabiel. Maar de ontwikkelingen hebben tot nu toe steeds zo'n verrassende wending genomen dat ik niets meer durf aan te nemen.  

Update woensdag 16-3 23:40
Alles waarvan gezegd werd 'dit is erg onwaarschijnlijk' lijkt zich toch te voltrekken. Niemand had drie dagen geleden gedacht dat de 'spent fuel pools' (SFPs) nog wel voor de grootste problemen zouden zorgen. Inmiddels is duidelijk dat zowel bij reactor #3 en bij reactor #4 deze 'zwembaden' droogkoken. Ook warmen de SFPs van unit #5 en #6 op. Als er geen water in staat kan er brand ontstaan kunnen grote hoeveelheden radioactiviteit vrijkomen. Dit maakt bijvullen en blussen weer extra gevaarlijk. Het laatste nieuws is dat er weer elektriciteit is (gunstig om de nog werkende koelpompen weer aan te kunnen zetten) en en soort blusvoertuig om de SFPs bij te kunnen vullen. Wie heeft dat trouwens bedacht, die SFPs op 10 meter hoogte? En waarom staan de brandstofelementen zo dicht bij elkaar dat er een reactie kan optreden bij droogvallen? Volgens mij is hier niet nagedacht.

Inmiddels trek ik onderstaande tekst ("Wat gebeurt er als....optreedt") in twijfel. tot nu toe is het iedere dag weer een gradatie erger geworden. Ik sluit de dag af met de hoop dat we het ergste gehad hebben, maar met de verwachting dat het morgen weer erger is. 

----einde updates

Wat gebeurt er als men de centrales niet onder controle houdt en er een z.g. 'melt-down' optreedt? Zelfs in dat geval zijn er geen Chernobyl-achtige taferelen te verwachten. De Fukushima centrales zijn -hoewel oud- veel robuuster ontworpen dan de Russische reactoren in Chernobyl, en hebben voor het geval van een melt-down en soort betonnen opvangbak voor de gesmolten kern, waardoor er in een 'worst case' scenario geen grote hoeveelheden schadelijke stoffen in het milieu hoeven te komen. Zie ook NRC: "Er dreigt hoe dan ook geen kernramp in Japan".

Zijn wij er door de gebeurtenissen in Japan minder van overtuigd dat kernenergie een goed idee is? Nee. Door het mediageweld is het soms misschien moeilijk de zaken in perspectief te blijven zien. Maar voor ons snel groeiend elektriciteitsverbruik zijn alle energiebronnen die we tot onze beschikking hebben voorlopig hard nodig. En geen enkele vorm van energieopwekking is zonder nadelen. Kernenergie is vergeleken bij de alternatieven een relatief schone, veilige en kosteneffectieve manier van energieopwekking. Bovendien zit er in kerntechnologie nog een groot ontwikkelingspotentieel. Doorgaan dus, met het ontwikkelen daarvan!

We blijven dit natuurlijk op de voet volgen. Hieronder een paar bronnen als u dit ook wilt doen:

• Diederik Samsom's Twitter-account: Goede, onpartijdige en vakkundige analyse van een reactordeskundige en PvdA politicus
• Kyodo News: Engelstalig Japans nieuws (search 'fukushima')
• International Atomic Energy Agency (IAEA)
• Officiële berichten van TEPCO, eigenaar van de centrale (waardeloos!)
• Information Sheet Regarding the Tohoku Earthquake from The Federation of Electric Power Companies of Japan (FEPC) Washington DC Office
• Fukushima Nuclear Accident: A simple explanation
• Nuclear Energy Institute: Information on the Japanese Earthquake and Reactors in That Region